W krajach Unii Europejskiej jednym z priorytetów jest kultywowanie lokalnych tradycji i obyczajów. Systemem ochrony objęte są oryginalne produkty rolne oraz żywność lokalna, charakterystyczna ze względu na miejsce powstania i tradycyjny sposób wytworzenia. Podkarpacie ma walory, dzięki którym turystyka powinna stać się jego głównym atutem. Jednak nie wystarczy eksponować tylko wiekowe zabytki, piękną przyrodę czy bazę restauracyjno-noclegową dla turystów. Warto prezentować produkty regionalne, bo przecież one także świadczą o przeszłości regionu, obrazują też przywiązanie do tradycji. W promowaniu turystyki najważniejszy jest natomiast pomysł - oryginalny i ciekawy. A miejsc, gdzie taka wiedza wcielana jest w życie, nie brakuje w województwie podkarpackim. Co więcej, nie są to sztucznie wykreowane dla potrzeb turystów produkty, ale w pełni autentyczne, związane z ludźmi mieszkającymi tu od wieków wyroby.

Za tradycyjny produkt regionalny może zostać uznany ten, przy którym udowodniona zostanie co najmniej 25-letnia tradycja wyrobu. Na Podkarpaciu produktów spełniających te warunki jest bardzo dużo. W spisie Ministerstwa Rolnictwa jako potrawy i wyroby tradycyjne figuruje ich już 100, co daje nam obecnie trzecie miejsce w Polsce (za województwami śląskim i pomorskim).

Sukces kulinarnych wyrobów sprzed lat zachęca wiele osób do przejrzenia wiekowych przepisów posiadanych w domowych archiwach, do szperania w kronikach, starych książkach kucharskich. Być może pozwoli na odnalezienie kolejnych starych, zapomnianym przepisów i sposobów ich produkcji.

Stowarzyszenie Pro Carpathia robi wiele, aby upowszechnić wiedzę o produktach tradycyjnych i lokalnych na skalę masową, wypromować już istniejące i utrwalić ich znajomość wśród konsumentów. Chcemy iść dalej, pokazać setki potraw potencjalnych, jeszcze nie zarejestrowanych produktów. Za swoje zadanie uznajemy potrzebę wywołania regionalnej debaty na temat istnienia produktów podkarpackich. Promocja tego tematu może zachęcić samych producentów do sprawdzenia własnych możliwości technicznych, które pozwoliłyby im na uruchomienie produkcji na większą skalę. Z drugiej strony zachęci do poszukiwań własnej tożsamości kulturowej. Uświadomi, że spożywane od lat potrawy są dziełem gospodyń kultywujących zasady smacznego gotowania. Ich przypomnienie i zachowanie musi być traktowane jako obowiązek, albowiem ochrona polskiej tradycji to także ochrona smaku rodzimych potraw, aby przetrwał on do następnych pokoleń.

Podkarpacie stoi hartaczami, krężałkami, kugielem, bulwiokiem, hałuszkami, małdrzykiem, szabanką, bałabuchami czy krupniakiem. Te produkty są jeszcze sublokalne, znaleźć je, kupić i posmakować można tylko znając adresy producentów, którymi najczęściej są koła gospodyń wiejskich czy właściciele gospodarstw agroturystycznych. Wszędzie jednak można znaleźć wyśmienity żur czy dziesiątki rodzajów pierogów. Produkowane na miejscu, zachwycają pomysłowym smakiem i jakością wykorzystanych do ich wyrobu produktów.

Zdaniem specjalistów, ich produkcja to ciekawy sposób na prowadzenie działalności gospodarczej i zarabianie pieniędzy w kontekście zainteresowania rynku tradycyjnymi wyrobami opartymi na dawnych przepisach i sposobach produkcji. Szczególnie jest to wskazane na Podkarpaciu, gdzie przy niedużych gospodarstwach istnieje możliwość uruchomienia produkcji opartej o dawne receptury, jeśli nawet na początku nie będzie to produkcja na zbyt dużą skalę. A produkt lokalny to także szansa zdobycia nowych rynków zbytu oraz promocji całego regionu. Smacznego na Podkarpaciu.


PS: Mamy świadomość, że przedstawione w tej publikacji przepisy to zaledwie fragment z olbrzymiej „księgi podkarpackich smaków”. Zachęcamy osoby, organizacje czy instytucje dysponujące nimi do podzielenia się tą wiedzą. Udostępniamy nasz telefon, faks, e-maile z prośbą o przesłanie ich do naszego Stowarzyszenia, aby drugie wydanie Księgi Podkarpackich Smaków było jeszcze pełniejsze i bardziej bogate.